09.11.2011 06:32
Беларускія чыноўнікі гадамі хваліліся, што ледзь не ўручную кіруюць эканомікай і "калі што", народ не апынецца адзін на адзін з праблемамі. Але вось прыйшоў час, калі аб'ектыўныя законы эканомікі ўзялі верх. Чаму чыноўнікі так неэфектыўна праявілі сябе ў крызіс?
Пустыя абяцанні
1. Першым Пётр Пракаповіч публічна паабяцаў ніколі не праводзіць аднамомантавую дэвальвацыю рубля. Пазней паправіўся - пакуль ён кіруе Нацбанкам.
Нацбанк абвясціў аб дэвальвацыі беларускага рубля з 24 мая на 56,3%, калі Пракаповіч яшчэ заставаўся яго кіраўніком.
2. У пачатку красавіка ўлады выпусцілі ананімную "качку", прымітыўна спрабуючы супакоіць грамадзян. ДзяржСМІ растыражавалі навіну, што раўнаважны курс ўсталюецца ўжо праз 1-2 тыдні.
Тады ж калектыў невядомых аўтараў з дзяржструктур упершыню прыдумаў прычыну крызісу - "ажыятаж з аўтамабілямі". Пры гэтым яны не сталі ўдакладняць, што людзі куплялі машыны на свае зберажэнні, не выводзячы долары і еўра з эканомікі.
3. Прэзідэнт Аляксандр Лукашэнка 16 красавіка паабяцаў "выраўнаваць сітуацыю па валюце сёння-заўтра-паслязаўтра". Тады ж кіраўнікі вышэйшых рангаў парадавалі народ навіной аб тым, што Расія паабяцала нам 6 млрд. долараў. Іх так і не атрымалі.
4. 12 мая Лукашэнка зноў заявіў, што "мы спакойна забудзем ўсялякую валютную бязладзіцу", але ўжо праз 1-2 месяцы.
5. 27 мая беларускі прэзідэнт катэгарычна загадаў спыніць рост коштаў і абвінаваціў у крызісе жыхароў Беларусі і замежныя СМІ. У той жа дзень Мінэканомікі павысіла адпускныя кошты на цукар на 40%.
6. 7 чэрвеня бензін падаражэў у сярэднім на 30%, цыгарэты - на 30-60%. У Мінску аўтамабілісты правялі акцыю "Стоп-бензін". 8 чэрвеня Лукашэнка паабяцаў павышаць цану на аўтамабільнае паліва толькі на 5% і раз у квартал. Кошт расце значна часцей.
7. 17 чэрвеня беларускі прэзідэнт сказаў, што "на працягу некалькіх месяцаў, нават без крэдытаў, мы з гэтай сітуацыяй справімся". Неўзабаве Антыкрызісны фонд ЕўрАзЭС выдзеліў Беларусі крэдыт.
Першы віцэ-прэм'ер урада Уладзімір Сямашка прыкладна тады ж заявіў, што да канца года зарплата павысіцца да 400 долараў. З 500 долараў у студзені? Без каментароў.
8. Жнівень. Мабыць, без крэдытаў ўсё ж такі абыйсціся не атрымалася, бо ў жніўні пачалася амаль дэтэктыўная гісторыя вакол спробы пазычыць у Ашчаднага банка Расіі 2 млрд. долараў пад заклад 35% акцый "Беларуськалія". Пасля самых розных заяў на розным узроўні ўсё звялося да 1 млрд. долараў пад заклад 51% акцый "Нафтана". І тыя яшчэ не атрыманыя.
9. 9 верасня намеснік кіраўніка Нацбанка Тарас Надольны заявіў, што курс долара ў 5000 рублёў "матэматычна вывераны і апраўданы эканамічна". І дадатковая сесія і падзеі пасля яе відавочна расчаравалі банкаўскага кіраўніка.
10. 18 кастрычніка амаль праз пяць месяцаў пасля патрабаванні спыніць інфляцыю, Лукашэнка заявіў, што нельга "заціскаць" рост коштаў. Напярэдадні ўвядзення адзінага курсу ён таксама ўжо звыкла прадказаў хуткае абвальванне курсу долара.
Замест выразнага плану дзеянняў улада заяўляе, што валюта народу не патрэбная, а той, хто яе мае, "вельмі моцна страціць" на долары і еўра, піша "Заўтра тваёй краіны".
Што перашкодзіла чыноўнікам праявіць сябе ў крызіс?
Экс-кіраўнік Нацбанка Беларусі, прафесар Станіслаў Багданкевіч упэўнены, што на першым этапе крызісу дзіўнае бяздзейнасць "грашовай ўлады" была абумоўленая некампетэнтнасцю значнай часткі чыноўнікаў.
- Ва ўладзе занадта шмат непісьменных і бесталковых людзей, - адзначае ён. - Акрамя таго, Нацбанкам (і тады, і цяпер) кіруюць людзі, няздольныя прадпрымаць самастойныя дзеянні, адстойваць свой пункт гледжання на самым вышэйшым узроўні, нават калі яны разумеюць згубнасць грашова-крэдытнай палітыкі.
У той жа час, на думку экс-кіраўніка Нацбанка, часта складваецца ўражанне, што некаторыя чыны праводзяць цалкам ўусвядомленую палітыку, максімальна зацягваючы крызіс.
- Хто-то на гэтым крызісе вельмі добра нажыўся. Інакш адзіны курс увялі б яшчэ вясной, для чаго былі ўсе магчымасці, а не захоўвалі б для пэўных колаў танную валюту, - лічыць эксперт.
Тое, што адбываецца ў Беларусі - гэта правал ўсёй папярэдняй эканамічнай палітыкі, перакананы кіраўнік Аналітычнага цэнтра "Стратэгія" Леанід Заіка.
- Ва ўрадзе адсутнічаюць прафесіяналы, якія могуць па сігналах унутранага і знешніх рынкаў аператыўна прымаць досыць эфектыўныя рашэнні, - лічыць эканаміст. - Цяперашняя сітуацыя - самаробны працэс, які створаны чыноўнікамі, урадам, незразумелай канцэпцыяй сацыяльна-арыентаванай эканомікі, крэдытаваннем насельніцтва пад 1% на будаўніцтва жылля. Гэта не эканоміка, а прымітыўная субсідыярнай сістэма. Яна рана ці позна павінна была "праляцець".
На думку эксперта, дзяржпрадпрыемствы непазбежна будуць мець праблемы, выкліканыя дрэнным кіраваннем або ўласцівым прамысловым гігантам "зазнайствам".
- Кансорцыўм дырэктарата і чынавенства уяўляе сабой сур'ёзную сілу, - адзначае Леанід Заіка. - І не сакрэт, што большасць дзяржпрадпрыемстваў кіруюцца неэфектыўна, і з прыходам гаспадара так званыя топ-менеджэры страцяць свае цёплыя месцы.
- Беларусь у эканамічным стаўленні - дзікая краіна, дзе патрэбен толькі паказчык выканання плана. Чыноўніцкае мысленне (а яно з'яўляецца тыповым для каманднай эканомікі) - галоўная небяспека для краіны, - рэзюмуе вядомы эканаміст Леанід Злотнікаў.